حکم سبدگردانی بدون مجوز چیست ؟

اصلی‌ترین پایه و اساسی که فعالیت بازار سرمایه و بورس را طبق چارچوب تعیین شده برای آن و ساز و کار اجرایی تضمین می‌کند، قانون‌های در نظر گرفته شده برای آن است. جرایم بورسی دایره متنوعی از فعالیت‌های غیر منطبق با چارچوب‌ها و ساز و کار قانونی بورس را شامل می‌شود و سبدگردانی بدون مجوز هم یکی از این فعالیت‌های غیرقانونی محسوب می‌شود. برای آشنایی بهتر با این موضوع در ابتدا آشنایی کامل با چیستی و ماهیت و شرایط سبد گردانی الزامی به نظر می‌رسد و بعد از آن بررسی قوانین و مجازات تعیین شده برای این نوع فعالیت مشخص خواهد کرد که حکم سبد گردانی بدون مجوز چیست و چه عواقبی برای افرادی که از این روش اقدام به فعالیت در بازار بورس و اوراق بهادار می‌کنند، به دنبال دارد.

شرکت‌های سبدگردانی

سبد گردانی (Portfolio Management) که با نام مدیریت پرتفو هم شناخته می‌شود، نوعی فعالیت در زمینه بورس و اوراق بهادار است که در آن تمامی مسئولیت‌ها و قدرت عمل در زمینه خرید و فروش یا نگه‌داری از سهام به یک شخص یا شرکت سپرده می‌شود؛ در واقع سبد گردان از جانب سرمایه‌گذار وکالت می‌گیرد تا تمامی اقدامات انجام شده بر پایه سرمایه شخص یا اشخاص را مدیریت کند. مبنای اصلی این واگذاری اختیار عمل به افراد یا شرکت‌های سبد گردان، دانش بنیادی و تجربه بالا در معاملات سهام است و به همین دلیل بیشتر مناسب سرمایه‌گذاران با دانش محدودتر در زمینه بورس و اوراق بهادار تشخیص داده می‌شود. به بیان ساده‌تر ماهیت فعالیت شرکت‌های سبد گردانی ساده کردن سرمایه‌گذاری در بورس و ترسیم و اجرای یک استراتژی کارآمد برای کاهش ریسک‌های طبیعی در این بازار و افزایش بهره‌وری از طریق استفاده کردن از بهترین فرصت‌ها و ظرفیت‌های موجود است.

شرایط سبدگردانی چگونه است؟

سبد گردانی به‌عنوان یکی از گزینه‌های موجود برای مدیریت دارایی در بازار بورس و اوراق بهادار، توجه خیلی از افراد و معامله‌گران حقیقی و یا حتی حقوقی را به خودش جلب کرده است. با توجه به ظرفیت‌های این امکان که بیشتر برای سرمایه‌گذاران با امکانات مالی مطلوب‌تر مهیا است، سرمایه‌گذاران ممکن است با شرایط مختلف و گزینه‌های متفاوتی در زمینه استفاده از خدمات سبد گردانی مواجه شوند که اصلی‌ترین آن‌ها حالت‌های زیر است:

شرایط سبدگردانی در شرکت‌های دارای مجوز

تنظیم قرارداد، اعطای وکالت، تعیین کارمزد و اصول حسابداری سبد گردانی پایه‌های شرایط سبد گردانی در شرکت‌های دارای مجوز را تشکیل می‌دهد.

تنظیم قرارداد سبدگردانی

مهم‌ترین بخش ارائه این نوع خدمات توسط افراد حقیقی یا شرکت‌های سبد گردان، قرارداد بین طرفین است که در آن قواعد و اصول کلی خدمات، مدت زمان قرارداد، کارمزدها و هر نوع موضوع دیگری که مورد بحث طرفین باشد، درج شده و مورد توافق قرار می‌گیرد.

اعطای وکالت سبدگردانی

امضا کردن قرار دادهای سبد گردانی به معنای اعطای وکالت در زمینه مدیریت سرمایه و سبد سهام سرمایه‌گذاران است.

کارمزد سبدگردانی

کارمزد این شرکت‌ها معمولاً به دو بخش کارمزد مدیریت که معمولاً درصد کمی است، و کارمزد عملکرد تقسیم می‌شود. کارمزد مدیریت به‌نوعی حق‌الزحمه سبد گردانان برای انجام خدماتشان است. کارمزد عملکرد هم طبیعی است که با توجه به کیفیت عملکرد سبد گردانان، مطابق با قرارداد، افزایش پیدا کند.

حسابرسی و حسابداری سبدگردانی

در شرکت‌های مختلف سبد گردانی، امکانات و قواعد متفاوتی برای حسابداری سبد سهامداران لحاظ می‌شود اما دو مورد ارجاع گزارش‌های مالی در بازه‌های زمانی مشخص و امکان نظارت بر عملیات سبد گردانی در قالب سبدهای سهام قابل مشاهده (امین سبد)، مهم‌ترین جنبه‌های حسابرسی و حسابداری سبد گردانی در شرکت‌های دارای مجوز است که ابعاد قانونی و اطمینان‌بخش‌تری هم به فعالیت این دسته از فعالان بازار سهام و اوراق بهادار اضافه می‌کند.

شرایط سبدگردانی در شرکت‌ها یا افراد بدون مجوز

در کنار شرکت‌های سبد گردانی دارای مجوز که مشخص شد تمامی فعالیت‌های خود را طبق قوانین بازار بورس و اوراق بهادار انجام می‌دهند، برخی از افراد یا شرکت‌ها هم سعی می‌کنند این سازوکار را از طریق غیرقانونی انجام دهند. ساده‌ترین حالت این نوع سبد گردانی را می‌تواند به‌این‌ترتیب توضیح داد که شخصی از راه‌های مختلف موفق به جلب نظر اشخاص حقیقی در مورد اخذ سرمایه آن‌ها و انجام معاملات بورسی با مدیریت خود می‌شود. تمامی جنبه‌ها و شرایط این نوع سبد گردانی هم ممکن است مشابه شرایط سبد گردانی در شرکت‌های دارای مجوز فعالیت باشد و حتی قرارداد اعطای وکالت بین معامله گران به امضا برسد، اما معمولاً در این شرایط سبد سهام امن و شخصی وجود ندارد و فرآیندهای حسابرسی و حسابداری سبد گردانی هم آن‌گونه که در شرکت‌های سبد گردانی دارای مجوز در نظر گرفته شده است، انجام نمی‌شود. همچنین در صورت بروز هرگونه تخلف تعریف شده مربوط به بورس و اوراق بهادار توسط سبد گردان یا سبد گردانان، امکان ثبت تخلف و شکایت برای سرمایه‌گذاران محدودتر است. با توجه به این مباحث شرایط سبد گردانی در شرکت‌های سبد گردانی بدون مجوز را نمی‌توان شرایط ایمن و مطلوبی ارزیابی کرد و حتی سرمایه‌گذارانی هم که محدودیت‌های مالی به آن‌ها اجازه نمی‌دهد که از خدمات سبد گردانی شرکت‌های معتبر استفاده کنند، باید به این مسائل توجه کنند.

جرایم بورسی چیست و آیا سبدگردانی بدون مجوز جرم محسوب می‌شود؟

در کنار عمده‌ترین جرائم در بورس که دو مورد اصلی سوءاستفاده از اطلاعات و جرائم مربوط به دست‌کاری بازار را شامل می‌شود، سایر جرائم همچون سبد گردانی بدون مجوز هم در دسته جرائم بورسی قرار می‌گیرند. وجه مجرمانه این دسته از جرائم مربوط به عدم اخذ مجوزهای لازم از نهادهای مسئول می‌شود. این مسئله در قالب بند ۲ ماده ۷ قانون بازار و اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران شرح داده شده و تأسیس شرکت یا فعالیت شخص حقوقی در زمینه سبد گردانی را مشروط به دریافت مجوز تأسیس و فعالیت از سازمان بورس و اوراق بهادار کرده است.

جزای سبدگردانی بدون مجوز چیست؟

ماده ۳۳ قانون بازار و اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران متذکر شده است که شروع به فعالیت کارگزاری‌ها و هر دسته از بازار گردانان کارگزاری/ معامله گری و بازار گردانی به هر شکل و تحت هر عنوان منوط به عضویت در کانون مربوط و رعایت مقررات این قانون و آئین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های اجرایی آن است. به‌این‌ترتیب مطابق با ماده‌های ۴۶ و ۴۹ قانون بورس و اوراق بهادار، جزای افرادی که به هر نحو مرتکب جرائم بورسی شوند، مشخص شده است. به‌طورمعمول این جزا زیر یک سال حبس تعزیری یا پرداخت جریمه نقدی به اندازه دو تا پنج برابر سود ناشی از فعالیت مجرمانه، یا هر دو تعیین شده است.
بر همین اساس حکم سبد گردانی بدون مجوز طبق بند ۱ ماده ۴۹ این قانون که متذکر شده است افرادی که بدون رعایت مقررات تعیین شده در این قانون تحت هر عنوانی به فعالیت‌هایی که مستلزم اخذ مجوز است اقدام کنند، مشمول جزا می‌شوند. جزای تخلفات در دسته سبد گردانی بدوم مجوز به‌طورمعمول یک تا شش ماه حبس تعزیری و یا الزام به پرداخت جریمه نقدی تا سه برابر سود کسب شده از سبد گردانی در بورس خواهد بود که افراد باید به آن توجه داشته باشند.

ماده ۵۲ قانون بازار اوراق بهادار به چه چیزی اشاره دارد؟

به‌طور خلاصه ماده ۵۲ قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران، شرح وظایف سازمان‌های بورسی را در خصوص گردآوری مستندات و مدارک مربوط به هرگونه جرایم بورسی از جمله سبد گردانی بدون مجوز تشریح می‌کند. متن دقیق این ماده به شرح زیر است:
ماده ۵۲ : سازمان مکلف است مستندات و مدارک مربوط به جرایم موضوع این قانون را گردآوری کرده و به مراجع قضایی ذی‌صلاح اعلام نموده و حسب مورد موضوع را به‌عنوان شاکی پیگیری کند. چنانچه در اثر جرایم مذکور ضرر و زیانی متوجه سایر اشخاص شده باشد، زیان‌دیده می‌تواند برای جبران آن به مراجع قانونی مراجعه نموده و مطابق مقررات، دادخواست ضرر و زیان تسلیم کند.