وقتی کودک دیر حرف می‌زند؛ چه زمانی به گفتاردرمانگر مراجعه کنیم؟

«همه‌چیز را می‌فهمد، اما حرف نمی‌زند.» این جمله برای بسیاری از والدین آشناست. بعضی خانواده‌ها با دیدن هم‌سن‌وسال‌های کودک نگران می‌شوند و بعضی دیگر با شنیدن توصیه‌هایی مثل «بزرگ شود، زبانش باز می‌شود» مراجعه به متخصص را عقب می‌اندازند. اما چه زمانی باید صبر کرد و چه زمانی بهتر است رشد گفتار و زبان کودک بررسی شود؟

کودکان با سرعت یکسانی رشد نمی‌کنند، اما این تفاوت به معنای بی‌اهمیت بودن تأخیرها نیست. اگر درباره حرف زدن، درک صحبت‌ها یا شیوه ارتباط کودک خود نگرانی دارید، مشورت با پزشک کودک یا گفتاردرمانگر می‌تواند قدم مناسبی باشد. ارزیابی کمک می‌کند مشخص شود کودک به آموزش والدین، پیگیری رشد یا برنامه درمانی نیاز دارد.

دیر حرف زدن فقط به تعداد کلمات مربوط نیست

وقتی از رشد ارتباطی کودک صحبت می‌کنیم، تنها منظورمان گفتن «مامان» و «بابا» نیست. فهمیدن حرف دیگران، اشاره کردن برای درخواست، استفاده از صداها و کلمات و کنار هم گذاشتن واژه‌ها، همگی بخشی از این مسیر هستند.

ممکن است کودکی واژه‌های کمی بگوید، اما با اشاره و حرکات ارتباط برقرار کند و درخواست‌های ساده را بفهمد. کودک دیگری ممکن است علاوه بر کم‌حرفی، در درک صحبت‌ها هم مشکل داشته باشد. این تفاوت‌ها در ارزیابی اهمیت دارند؛ به همین دلیل، شمردن کلمات به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری کافی نیست.

چه نشانه‌هایی نیاز به بررسی دارند؟

آشنایی با نشانه‌های رشد زبان به والدین کمک می‌کند نگرانی خود را دقیق‌تر با متخصص در میان بگذارند. موارد زیر از جمله نشانه‌هایی هستند که بهتر است برای بررسی آن‌ها اقدام شود:

• تا پایان حدود یک‌سالگی: کودک صداهای متنوع کمی تولید می‌کند یا از اشاره و حرکت‌هایی مانند دست تکان دادن استفاده نمی‌کند.
• در فاصله ۱۲ تا ۱۸ ماهگی: کودک فقط تعداد کمی واژه می‌گوید و پیشرفت کلامی او موجب نگرانی خانواده شده است.
• نزدیک دوسالگی: کودک هنوز دو واژه را به شکل معنادار کنار هم نمی‌گذارد؛ مانند «آب بده».
• در دوسالگی: تعداد واژه‌های گفتاری کودک کمتر از حدود ۵۰ کلمه است.
• در سنین مختلف: کودک در فهم صحبت‌های متناسب با سن یا برقراری ارتباط و بازی با دیگران مشکل دارد.

این نشانه‌ها تشخیص قطعی نیستند و باید در کنار وضعیت کلی رشد کودک تفسیر شوند. برای مطرح کردن نگرانی با متخصص، لازم نیست منتظر بمانید همه نشانه‌ها هم‌زمان دیده شوند.

آیا شنوایی کودک هم باید بررسی شود؟

یکی از بخش‌های مهم بررسی تأخیر گفتار و زبان، توجه به شنوایی است. مشکلات شنوایی می‌توانند بر یادگیری صداها و کلمات اثر بگذارند؛ به همین دلیل ممکن است در کنار ارزیابی گفتاردرمانی، بررسی شنوایی هم پیشنهاد شود.

حتی اگر کودک غربالگری شنوایی نوزادی را با نتیجه طبیعی پشت سر گذاشته باشد، نگرانی‌های جدید درباره شنیدن او همچنان نیاز به پیگیری دارند؛ زیرا بعضی مشکلات شنوایی بعداً ایجاد می‌شوند.

در جلسه ارزیابی گفتاردرمانی چه اتفاقی می‌افتد؟

جلسه نخست فرصتی است تا والدین درباره مسیر رشد کودک، کلمات و شیوه ارتباط او صحبت کنند. گفتاردرمانگر معمولاً درباره سابقه رشد و سلامت کودک سؤال می‌کند و با مشاهده تعامل و انجام ارزیابی‌های متناسب، مهارت‌های گفتار و زبان او را بررسی می‌کند.

پس از ارزیابی، پیشنهادها بر اساس نیاز کودک ارائه می‌شوند. ممکن است آموزش فعالیت‌های خانگی و پیگیری رشد کافی باشد یا جلسات گفتاردرمانی و بررسی‌های تکمیلی پیشنهاد شود. بنابراین مراجعه برای ارزیابی، لزوماً به معنای شروع یک دوره طولانی درمان نیست.

برای انتخاب مرکز گفتاردرمانی به چه نکاتی توجه کنیم؟

هنگام انتخاب مرکز، درباره نحوه ارزیابی اولیه، تجربه درمانگر در کار با کودکان و شیوه توضیح نتایج به خانواده سؤال کنید. بهتر است از ابتدا بدانید هدف برنامه پیشنهادی چیست، والدین چه نقشی دارند و پیشرفت کودک چگونه بررسی خواهد شد.

همچنین می‌توانید بپرسید در صورت نیاز به بررسی شنوایی یا ارزیابی سایر مهارت‌های رشدی، مسیر ارجاع چگونه است. این پرسش‌ها کمک می‌کنند با شناخت بیشتری برای دریافت خدمات تصمیم بگیرید.

آشنایی با خدمات گفتاردرمانی کلینیک توانبخشی تهران

برای خانواده‌هایی که به دنبال گفتاردرمانی کودکان در تهران هستند، کلینیک توانبخشی تهران در وب‌سایت خود خدمات گفتاردرمانی را در کنار کاردرمانی، بازی‌درمانی و رفتاردرمانی معرفی کرده است. این مجموعه در شرق و غرب تهران فعالیت دارد و تأخیر کلامی را نیز از حوزه‌های خدمات خود عنوان می‌کند.

والدین می‌توانند برای آشنایی با خدمات و هماهنگی مراجعه، به وب‌سایت کلینیک توانبخشی تهران سر بزنند. هنگام تماس، سن کودک، نمونه‌ای از کلمات او و نگرانی اصلی خود را مطرح کنید تا درباره مراحل مراجعه اطلاعات روشن‌تری بگیرید.

اگر احساس می‌کنید رشد گفتار یا درک زبان فرزندتان با دشواری همراه است، اولین قدم می‌تواند یک ارزیابی تخصصی باشد. این بررسی به شما کمک می‌کند به‌جای تکیه بر مقایسه‌ها و توصیه‌های اطرافیان، نیاز کودک را بهتر بشناسید و مسیر مناسب را دنبال کنید.